Ảnh minh họa – Ảnh: Reuters.
Khủng hoảng năng lượng do chiến tranh ở Vùng Vịnh đang đặt ra thách thức lớn đối kinh tế châu Âu, khi giá dầu thô và khí đốt tăng cao gây ra những tác động tiêu cực đến hoạt động kinh doanh, chuỗi cung ứng và niềm tin của doanh nghiệp trong khu vực.
Giới phân tích cảnh báo rằng cuộc khủng hoảng này có thể đẩy nền kinh tế eurozone rơi vào đình lạm – một sự kết hợp tồi tệ giữa tăng trưởng chậm lại và lạm phát gia tăng. Đây là kịch bản mà các nhà hoạch định chính sách lo sợ nhất, bởi đình lạm sẽ khiến công tác điều hành chính sách tiền tệ và tài khóa trở nên “tiến thoái lưỡng nan”.
Theo các cuộc khảo sát nhà quản trị mua hàng (PMI) từ S&P Global, hoạt động kinh doanh trong khu vực đồng euro đã mất đà trong tháng 3 này, khi giá năng lượng tăng cao đẩy chi phí đầu vào lên mức cao nhất trong hơn 3 năm qua. Chỉ số PMI tổng hợp của khu vực đồng euro đã giảm xuống còn 50,5 điểm trong tháng 3, từ mức 51,9 điểm trong tháng 2, và thấp hơn mức dự báo là 51 điểm.
Đây là mức thấp nhất của chỉ số PMI tổng hợp của eurozone trong 10 tháng qua, chỉ nhỉnh hơn ngưỡng đình trệ một chút. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại hơn không phải là sự suy giảm tăng trưởng mà là sự gia tăng lạm phát diễn ra đồng thời với suy giảm tăng trưởng đó.
Lạm phát chi phí đầu vào trên toàn khu vực đồng euro đã tăng nhanh với tốc độ nhanh nhất kể từ tháng 2/2023, do giá năng lượng tăng cao và gián đoạn vận tải biển trực tiếp liên quan đến xung đột ở Trung Đông. Thời gian giao hàng của nhà cung cấp đã kéo dài đến mức nghiêm trọng nhất kể từ tháng 8/2022, do các công ty này phải tranh giành nguyên liệu đầu vào trong lúc chuỗi cung ứng tắc nghẽn.
Tại Đức, nền kinh tế lớn nhất châu Âu, tình hình có vẻ khả quan hơn một chút khi lĩnh vực sản xuất và dịch vụ vẫn duy trì được trạng thái tăng trưởng.
Chỉ số PMI tổng hợp của Đức đạt 51,9 điểm trong tháng 3, cho thấy trạng thái tăng, mặc dù đây là mức thấp nhất trong 3 tháng. Trong đó, sản xuất là điểm sáng chính, với sản lượng tăng ở tốc độ nhanh nhất trong hơn 4 năm.
Tuy nhiên, sự gia tăng này không phải là dấu hiệu tích cực lâu dài, mà chủ yếu do các nhà sản xuất Đức báo cáo có sự gia tăng mạnh mẽ của lượng đơn hàng được đẩy lên sớm hơn bình thường do lo ngại rủi ro gián đoạn cung ứng từ xung đột Trung Đông. Các công ty đang tăng cường mua sắm và xây dựng hàng tồn kho để phòng ngừa gián đoạn có thể xảy ra.
Ngược lại, tình hình tại Pháp – nền kinh tế lớn thứ hai trong eurozone – đáng lo ngại hơn nhiều. Chỉ số PMI tổng hợp của Pháp đã giảm xuống còn 48,3 điểm trong tháng 3, mức thấp nhất trong 5 tháng, và quay trở lại trạng thái suy giảm.
Cả hai lĩnh vực sản xuất và dịch vụ của Pháp đều ghi nhận sự suy giảm, với lĩnh vực dịch vụ ghi nhận mức giảm nhanh nhất kể từ tháng 10/2025. Không giống như Đức, trước khi xảy ra cú sốc giá năng lượng lần này, Pháp không hề có một bộ đệm là sự phục hồi công nghiệp mạnh mẽ.
Lượng đơn đặt hàng mới mà các nhà máy ở Pháp nhận được đã giảm với tốc độ nhanh nhất kể từ tháng 7/2025. Các doanh nghiệp Pháp đề cập đến cuộc chiến ở Trung Đông, bất ổn địa chính trị nói chung và sự do dự của khách hàng trước các cuộc bầu cử địa phương là những cơn gió ngược hội tụ.
Bức tranh lạm phát tại Pháp mang một đặc điểm riêng biệt: chi phí đầu vào tăng vọt lên mức cao nhất kể từ tháng 11/2023 – với giá đầu vào sản xuất gần mức cao nhất trong 3 năm rưỡi do giá dầu, các sản phẩm từ dầu, đồng, thép không gỉ và nhôm đồng loạt leo thang. Tuy nhiên, giá bán chỉ tăng nhẹ, do tình trạng nhu cầu yếu từ trước chiến tranh đã khiến các công ty không có đủ sức mạnh định giá để đẩy chi phí về phía khách hàng.
Theo các nhà kinh tế của S&P Global, kết quả khảo sát PMI phản ánh khả năng rằng trong quý 1/2026, nền kinh tế eurozone chỉ tăng trưởng 0,1% so với quý trước. Đây là tốc độ tăng rất gần với tình trạng trì trệ. Trái lại, chỉ số giá cả cho thấy giá tiêu dùng trong khu vực có thể tăng 3% so với cùng kỳ năm ngoái, vượt xa mục tiêu lạm phát 2% của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB).
Thực tế này đã đặt Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) vào một tình thế khó khăn. Với tăng trưởng chậm lại gần mức đình trệ trên toàn khu vực đồng euro và lạm phát đồng thời tăng nhanh – không phải do nhu cầu mà do cú sốc cung ứng địa chính trị – bộ công cụ chính sách tiền tệ tiêu chuẩn không còn khả năng đưa ra câu trả lời rõ ràng.
“ECB không còn ở trong một vị thế tốt như trước” – ông Chris Williamson, nhà kinh tế trưởng tại công ty nghiên cứu kinh tế S&P Global Market Intelligence, nhận định với trang Euronews. Ông cảnh báo rằng nguy cơ đình lạm đang gia tăng nếu giá năng lượng vẫn ở mức cao và gián đoạn cung ứng tiếp tục kéo dài.
Tình trạng đình lạm không chỉ là một vấn đề kinh tế mà còn là một thách thức chính trị lớn đối với các nhà lãnh đạo châu Âu. Khi giá cả tăng cao và tăng trưởng chậm lại, áp lực từ phía công chúng đối với các chính phủ sẽ gia tăng, đòi hỏi các biện pháp can thiệp mạnh mẽ hơn để bảo vệ người tiêu dùng và doanh nghiệp. Tuy nhiên, với ngân sách công đã bị căng thẳng do các biện pháp hỗ trợ kinh tế trong đại dịch COVID-19, không gian tài khóa để thực hiện các biện pháp kích thích kinh tế bổ sung là rất hạn chế.
Trong bối cảnh này, các nhà hoạch định chính sách châu Âu cần phải cân nhắc kỹ lưỡng giữa việc kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng. Một mặt, việc tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát có thể làm trầm trọng thêm tình trạng suy thoái kinh tế. Mặt khác, nếu không hành động, lạm phát có thể vượt khỏi tầm kiểm soát, gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho nền kinh tế và xã hội.
Giới phân tích cho rằng mức độ kéo dài và mức độ căng thẳng của cuộc chiến giữa Mỹ và Iran – cũng như tác động của xung đột này tới thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu – sẽ là biến số quyết định nền kinh tế châu Âu sẽ diễn biến ra sao trong thời gian tới.